Szyb Bolko - Centralna Pompownia w Bytomiu

Szyb Bolko to jedyny zachowany szyb rudny na obszarze Bytomia i Piekar Śląskich. Mimo upływu lat tętni życiem – nie poprzez wydobycie rudy, ale dzięki stałej pracy pompowni, która chroni miasto przed zalaniem.

Początki Szybu Bolko

Szyb Bolko powstał w 1904 roku jako część kopalni cynku i ołowiu Fiedlersglück, będącej własnością Donnersmarcków. Już dwa lata później ukończono stalową wieżę wyciągową – klasyczną konstrukcję kratownicową z maszyną AEG z 1906 roku. Początkowo szyb sięgał około 100 m, a wydobyty materiał transportowano kolejką napowietrzną do płuczki w Szarleju, a następnie do kopalni Neue Victoria/Nowy Dwór. Po II wojnie światowej szyb przeszedł pod zarząd państwowy, najpierw jako część Zakładów im. Waryńskiego, a później Orzeł Biały. Gdy eksploatację rud zakończono, teren groził zalaniem więc dla szybu znaleziono nową funkcje.

Transformacja: Szyb Bolko ‑>pompownia

W latach 1985–1991 szyb Bolko został pogłębiony do 129,3 m, a w jego obrębie stworzono 2 325 m sieci chodników wodnych. Zamontowano 13 pomp: 6 pracuje non-stop, 6 stanowi rezerwę, a jedna pozostaje do remontów. Od czerwca 1988 r. pompownia chroni okolice Bytomia i Piekar Śląskich — od 1990 r. przejmuje wszystkie wody z niecki pokopalnianej. Działające urządzenia usuwają średnio 22 m³ wody na minutę, przy projektowanej wydajności do 36 m³/min. Wypompowana woda odprowadzana jest rurociągiem do rzeki Brynica. Aby utrzymać miasto bezpieczne, pompy nie mogą być wyłączane dłużej niż 12 godzin — każda dłuższa przerwa grozi zalaniem.

Zabytkowa winda z 1906 roku

Na zrębie szybu funkcjonuje zachowana winda klatkowa obsługiwana przez bębnową maszynę wyciągową z 1906 roku, wykonawstwa AEG i Huty Donnersmarck. Winda w Szybie Bolko składa się z dwóch klatek – osobowej i towarowej. W kabinie windy znajdują się stalowe liny nawinięte na bęben maszyny AEG. Gdy operator uruchamia silnik, bęben napędza liny, które unoszą lub opuszczają kabinę po stalowych prowadnicach. Konstrukcja kratownicowej wieży zapewnia tu niezbędną sztywność i ochronę. Dzięki takim rozwiązaniom możliwe było szybkie i bezpieczne transportowanie ludzi oraz ładunków – w czasach, gdy górnictwo rud cynku i ołowiu wymagało sprawnej logistyki na głębokości przekraczającej 100 metrów. Winda dzisiaj to nie tylko element techniczny, ale i cenny zabytek inżynierii.

Bezpieczeństwo użytkowania: czemu Szyb Bolko musi pracować?

Szyb Bolko łączy funkcje techniczne (jako czynna pompownia) z historycznymi (jako obiekt wpisany do ewidencji zabytków). Urządzenia z początku XX wieku – te same, które przez dekady wyciągały rudę – dzisiaj ratują miasto przed zalaniem. Zachowana winda szybowa dodaje miejsca niedoścignionego charakteru: to relikt technologii, która wciąż działa. Szyb Bolko to przykład przemysłowego geniuszu i ciągłej adaptacji. Przez dekady służył wydobyciu, dziś pełni równie istotną rolę – chroni miasto. Możemy podziwiać jego wieżę, która wkrótce doczeka się remontu i historyczną windę, będącą dowodem, że technika może przetrwać i funkcjonować pomimo zmian epok.